بخشی از کتاب "دستور زبان لری کهنوشی" نوشته پوریا گل محمدی که در حال ویرایش است.
فرایندهای واجی
در مقایسه با زبان فارسی برخی واژهای گویش لری کهنوشی را می شنویم که احساس می کنیم فرد در بیان آن دچار مشکل زبانی است. مثلا پدر من «مکانیک» را «نیکانیک» صدا می زند. همیشه فکر می کردم که او نمی تواند بگویند مکانیک، اما وقتی تحقیق روی گویش لری کهنوشی را آغاز کردم متوجه شدم که برخی واژهای زبان فارسی در این روستا با تغییراتی در حرف، تلفظ می شوند. این تلفظ با توجه به ویژگی های این گویش راحت به نظر می رسد. این تغییرات حاصل فرایندهای واجی هستند. «هر نوع دگرگونی را که روی نوع، محل و تعداد واجها یا ساختمان هجا تاثیر بپردازد "فرایند واجی" می شماریم» (باقری،116)
این فرایند به شکل های مختلفی اتفاق می افتد که عبارتند از: حذف، اضافه، جابجایی،تبدیل، ترکیب، همگون سازی و ناهمگون سازی.
7-2-6-1 حذف (کاهش)
واژه هایی که در مقایسه با زبان فارسی یک یا چند واج در پایان آن حذف شده، گویی، گوینده آن را ناقص ادا می کند.
|
د/d در واژه هایی که با اند/ and به پایان می رسند حذف می شوند
|
ت / t در واژه هایی که با ست /st به پایان می رسند حذف می شود
|
ن / n در واژه هایی که با آن/ ân به پایان می رسد حذف و آ/ â به اَ /o تبدیل می شود
|
|
فارسی
|
لری کهنوش
|
آوانگاری
|
فارسی
|
لری کهنوش
|
آوانگاری
|
فارسی
|
لری کهنوش
|
آوانگاری
|
|
بند
|
بَن
|
ban
|
ماست
|
ماس
|
mâs
|
خان
|
خُ
|
xo
|
|
قند
|
قَن
|
qan
|
بست(گیره)
|
بَس
|
bas
|
ارزان
|
ارزُ
|
arzo
|
|
گند
|
گَن
|
gan
|
|
|
|
امان
|
اَمَ
|
amo
|
|
چند
|
چَن
|
ĉan
|
جَست
|
جَس
|
jas
|
|
|
|
|
بلند
|
بِلَن
|
belan
|
دست
|
دَس
|
das
|
|
|
|
|
تند
|
تِن
|
ten
|
بیست
|
بیس
|
bis
|
|
|
|
|
پند
|
پَن
|
pan
|
تست
|
تِس
|
tes
|
|
|
|
|
هند
|
هَن
|
han
|
|
|
|
|
|
|
|
دولتمند
|
دولَمن
|
dolaman
|
|
|
|
|
|
|
7-7 جدول فرایند حذف
گاهی حذف از اصول خاصی پیروی نمی کند، یا اصل واژه در فارسی باستان اینگونه بوده و به گویش لری رسیده یا در طول زمان برای تلفظ راحت تغییر کرده و یا اینکه تحت تاثیر زبانفارسی کتابی جدید قرار گرفته است. هنوز برخی واژها هم با حذف استفاده می شوند و هم بدون حذف. در جدول زیر دیگر نمونه های حذف در پایان واژه را می بینید.
|
حذف ب/b
|
حذف صامت ع/a و اضافه شدن َ / ā یا ِ/ ē
|
حذف ه/h از میانه و پایان واژه
|
|
فارسی
|
لری کهنوش
|
آوانگاری
|
فارسی
|
لری کهنوش
|
آوانگاری
|
فارسی
|
لری کهنوش
|
آوانگاری
|
|
جوب
|
جو
|
ju
|
جمع
|
جَم
|
jām
|
راه
|
را
|
râ
|
|
چوب
|
چو
|
ču
|
شمع
|
شَم
|
šām
|
گاه
|
گا
|
ga
|
|
خوب
|
خو
|
xu
|
جعفر
|
جَف
|
jāfar
|
شاه
|
شا
|
šâ
|
|
وجب
|
وَجَ
|
vaja
|
معدن
|
مَدن
|
mādan
|
سیاه
|
سیا
|
siâ
|
|
دارکوب
|
دارکو
|
dârku
|
دعوت
|
دَوَت
|
dāvat
|
صحرا
|
صرا
|
sārâ
|
|
|
|
|
نعل
|
نَل
|
nāl
|
مهران
|
مِرُ
|
mēro
|
|
|
|
|
|
|
|
مُهر
|
مُر
|
mōr
|
|
|
|
|
|
|
|
شهر
|
شَر
|
šār
|
|
|
|
|
|
|
|
گره
|
گِرِ
|
gere
|
7-8 جدول فرایند حذف
حذف ه/ h : خواهر← خُوآر/ xoar شهامت ← شامَت/ šãmat شهید← شَید / šaid
حذف فت/ ft از پایان فعل: گفت ← گُ / go رفت ← رَ / rā گرفت ← گِرِ / gerē
حذف ز/ z : چیز ← چی / či هنوز ← هَنی / hani
حذف و/v : بنویس ← بینیس /binis
حذف س/s : مسجد← مَچِد / mačed
حذف ق/q : دوغ ← دو/du دروغ← دورو/duru
حذف ر/r : بره← بَرَ/ bāra
حذف م/m: چشم← چَش /čaš
حذف ی/y : مایه ← مایَ /mâya دایه ← دایَ /dâya سایه←سایَ/sâya پایه ← پایَ/pâya
حذف یک هجا: محله ← مَلَ/māla اتفاق← تِفاق / tēfâq استخوان← اِسخُ /esxo
پیایان پیام/