سرزمین کودکی کورش

ملتی که زبان و ادبیات نداشته باشد نابود می شود

شما می توانید هر لغتی را که با حرف ا شروع می شود و در این بخش نیامده در بخش نظر دهندگان بنویسید تا به لغتنامه کهنوش اضافه شود.  این لغتنامه هنوز ویرایش نهایی نشده و در حال ویرایش است. هر اشتباهی که دراین قسمت می بینید اعلام نمایید تا برطرف نماییم.

ا

اُ – o : او

اُ َ بیگیر- öa bigir: جلوی آب را بگیر و به باغت هدایت کن، از آب استفاده کن

اِ ُ يَخكُ – ö yaxko : آبسَردكن، نوعی حشره که روی آب می پرد و معتقدند آب را سرد می کند

اُِ- ö : آب

اُ اوس- o us : حیوان آبستن

اُ رَفتَ تِكِ دار- ö rafta take dâr : 54 زمستان « اُ رَفتَ تِكِ دار » يعني آب مي رسد به نوك درخت و درخت زنده مي‌شود.

اُ زَمُ-  o zamo: آن زمان

اِ ُسار-ösâr : دهن بند خر را می گویند

اَ سَرِ خُِش مِرَ –  a sare xoeš mera: از هوش می رود

اَ كيس رَ-  a kis ra: از بين رفتن ، آن كسي كه بودي ديگر نيستي

اِ ُلاد-  ölâd: اولاد، فرزندان

اَ مَ – a ma : از من

اُ مَنَ بِناز –   ö mana benâz : راه آبی را که سهم من است باز كن بيايد

اُ مَنَ بييَن –  ö mana bian :‌ راه آب را ببند

اُ نُ َ-  noaö : نوبت آب

اِتنا- etna : اعتنا

اُجُ- ojo : آنجا

اُِجار- öjâr : آب جاری

اُِجار-öjâr : آب جاری، نام كوهی در شمال کهنوش، به دلیل آب زیادی که در آنجا جاری است به اوجار یعنی “آب جاری” معروف است

اُجاق – ojâq : 1- اجاق، جایی برای پخت خوراک ۲- نسل. اجاق کور: کنایه از کسی است که فرزند پسر ندارد

اُجاقَلی- ojâqali : اُجاق علی، نام مرد

اَحمَد بَرفَر- ahmade barfar : میرزا  احمد بَرفَر، نخستین معلم و مدیر مدرسه در كهنوش

احمدخانی –ahmadxâni  : نام خانوادگی، امیر احمد خانی نخستین کسی است که در ثبت احوال تویسرکان درخواست شناسنامه داده است

اُخِيلا- oxila : نوعي گياه كه تيغ دارد

اَرَ-  ara: اره

اَرجَك-arjak : دستكش بافتني از جنس پشم

 اَردَ –  arda: کنجد کوبیده شده که روغن آن را نگرفته اند

اُردن- ōrdan: آوردن

اِسُنَن- esonan : 1- گرفتن ۲- خریدن. بِسُن: بخر. خريد كن. گاهی ن تلفظ نمی شود

ارزُ-  arzo: ارزان

اُرسی-  orsi : نوعی کفش

اَروَت-arvat  : دختر مجرد

اَروی – arvi : ابرو

ارویشَم – arvišam : ابریشم

اُریز- ö riz : مَعوال، مُستراح، کِنارا ُ، اُ دس، توالت
اَریش- ariš : ریشه قالی، تار هم گفته می شود. بندهای سفید رنگی که از بالا به پایین در دارکول بسته می شود. درانتها و ابتدای فرش هم قابل مشاهده است

اِزمُ – e zmo : این زمان، اکنون

اَزُن- azon : اذان

اَزَو- azav : مرد مجرد

اِژدا- eždâ : اژدها

اُِسار- ösâr : افسار حیوان

اِسپار- espâr : زیرو رو کردن خاک  با بیل اسپار

اِسپِرِ –  espere: چوب وصل شده به دسته بیل اسفار که با پا به آن فشار می آورند تا بیل به درون خاک فرو رود، این واژه در زبان انگلیسی هم هست

اِسپِري –  esperey: گياهي كه از ريشه آن براي شستن لباس، پارچه استفاده مي‌شد

اِسپناج – espenâj : اسفناج

 اِسخُ – esxo : استخوان

اسخارَ -esxâra  : استخاره

اَسدبَی- asad bay : اسد بزرگ، جد اسدبیگی های کهنوش، اسدبیگی ها لر شیراز یا ملایر هستند آنها آنطرف رودخانه برای خود قلعه جلابَی را درست کرده و در آنجا ساکن شدند. آنها هم باید پس از دوران قلعه اول به کهنوش آمده باشند و شاید هم از داخل قلعه به آنطرف رودخانه رفته باشند  . از جمله هوز های اسدبیگی می توان به هوز شاه رضا ملایری و هوز حمزه اشاره کرد.

اَسَدبِيگي- asadbeygi : نام يك طايفه در كهنوش، فرزندان اسدبي يا اسدبگ هستند.

اِسکُم- eskom : استکان

اِسماعیلی- esmâili : نام خانواده گی، یک طایفه در کهنوش

اسمَلي-  esmali: اسم علی، نام مرد

اِسمی- esmi : نام مرد

اِسُنَن-  esonan: گرفتن، خریدن

اَسو- asv : اسب

اِسوَن -esvan  : اسفند

اِشتُ شِ –  ešto še: چی شد؟ چطور شد؟

اَشتُر- oštor : شتر

اِشتِرخوار- ešter xâr : شترخوار، گیاهی کوهستانی که عرق آن برای دفع سنگ کلیه خوب است

اشرفي-ašrafi  : نام زن

اِشکار-  eškâr: شکار

اِشکِسَن-  eškasan: شکستن

اِشکَم-  eškam: شکم

اِشنَفتن – enšnaftan : شنیدن

اشيات- ašyât: عجيب و غريب

اَفتَ – aftö: آفتاب

اَفتِ ُ زَ –  aftö za: آفتاب درآمد

اَفتِ ُ زَردی پَری-  aftö zardi pari: آخرین لحظه هایی که زردی آفتاب روبه غروب است

اَفتُِ اِما بالا- aftö emâ bâlâ: آفتاب بالا آمد

اَفتُ گَردُ – aftö gado: آفتاب گردان

اَفتُِ نیشت-  aftö ništ: آفتاب غروب کرد

اِفتا َن-  eftâan: 1- افتادن ۲-رفتن درون چيزي، داخل شدن. اِفتا َن اُ: رفتن داخل آب

افعی – afi : مار افعی

اِفلیج – eflij : فلج، زمینگیر

اُکِ – oke  : آنکه

اُکا – ā ok: ( اُکاسش،اُناکا، اُناکاسش)  اوناهاش، آنجاست، ضمیر اشاره به دور

اُگاری –  ö gâri: آبیاری

اِگََج-  egaj: گوسفند نر سه ساله

اَلِف- alef : علف

اَلِف بُر- alef bor : علف بر

اَلَک – alak : ابزاری برای جدا سازی ریز و درشت

اَلنگو- alangu : النگو

اِلی-  eli: آلو

اِلی بُخارا – eli boxârâ: آلوی بخارا و زرد زنگ

اِلي تيزاُي-  elitizöy: آلوي زردي كه  به وسیله گوگرد با پوست حرارت و دود داده و خشك مي‌شود

اِلی زَر- elizar: آلو زرد، کشیده و درازتر از آلوی بخارا

اَلوار – alvâr : الوار، چوبها زخیم به اندازه تنه درخت

اِلی سيا-eli siâ  : آلو سیاه

اِلی قَترَ تَلايي- eliqtra talâi : آلو قطره طلایی

اِلي قرمز- eliqemez : آلوی قرمز

اِلی کُ َ – elikoa : آلوی بنفش رنگ

اِلی گُجَ –  eligoja:گوجه سبز

اِليبالي-  elibâli: آلبالو

اِلیچَ – eliĉa : آلوچه ، آلوی سیاه رنگ

اِلیچَ خُشگ-eliĉa xošg : آلوچه خشک

اِلیسُ – eliso : آلوستان، بلند ترین کوه کهنوش که در آن درختان آلوی کوهستانی زیاد بوده است

اَمَ –  amo: امان

اِما –  emâ: آمد

اِماج- emaj : خُرد و خسته، نوعي آش، خمير را از سرند رد مي كنند و به صورت دانه هاي ريز در مي آيد كه به آن اِماج مي گويند. اِماج براي آش است. در فصل سرما استفاده مي شود براي افراد سرما خورد خوب است

اَمار- amâr : انبار

اِمدال-  emdâl: بعداً، سپس

اَمرَلي-  amrali: امير علي. نام پسر.

اَمرو-  amru:گلابی، گونه هاي مختلفي در كهنوش دارد كه عبارتند از: مليچي، تُسوني،پايزَ، گلاب، مِرچ، كوهي

اِمرو-  emru: امروز

اَمرو کُهی-  amru kohi: منطقه کوهستانی که در آن گلابی دارد

اِمسال-  emsâl: امسال

اِمشُ-  emšo: امشب

اِمکو- emko : ممکن

اِمُم زِیَ – emomzeya : امام زاده

اَمُنَ- amona :‌ پوست حيوان شکل کیسه كه در آن سكه نگهداري مي كنند

اَمُنت – amonat : امانت

اَمُنَتی – amonati : امانتی

اِمی- emi : برادر پدر، عمو

اِمير قلي-  emirqoli: اَمیرقلی، نام مرد

اِنِ – ene : مال، ضمیر اشاره به تعلق داشتن، (اِنِ مَ : مال من)

اِن طَلا- en talâ : مدفوع نیمه سفت و زرد انسان مایل به طلایی

اَن تیکَ – antika : نقشی که در گوشه نقشه قالی قرار دارد

اُنا –  onâ: آنها

اَنتَر-  antar: انتر و میمون

اِنتِلا – entelâ : دلپيچه‌اي كه از به دليل خوردن چند غذاي همزمان به جود مي‌آيد

اِنجَ اِنجَ –  enja enja: ريز ريز

اِنسُ- enso : انسان

انگلات – angelât : معطل، منتظر

اَنگیر- angir : انگور، انواع انگورهای کهنوش: عسگری، کِشمِش، گَزنَ، فرخی، سیاه، پِسُ گیُ ی، یاقوتی)

اَنگيرِلَ – angirel : گیاهی که كاركرد دارويي دارد

اَوال – avâl : احوال، حال

اِورام-evrâm  : ایراهیم پیامبر، نام مرد

اوژموژ-užmuž : شپش ، ایژویژ-ižviž هم گفته می شود

اوسا اوسا-  usâ usâ: نام بازي

اولا-  ulâ: آنطرف

ایجُ- ijo : اینجا

ایژویژ- ižviž :  شپش، اوژموژ-užmuž هم گفته می شود

ايسِ ايس-  ise is: دست دست كردن در كار

ایسیُ – isiö : آسیاب

ایسی ُ تَنیری- isiö taniri : آسیاب تنوری، نوعی آسیاب آبی

ایسیل- isil :  حل ذخیره آب چشمه که شبیه استخر است اما استخر نیست

ایسیل نَجَف- isilnajaf :یک ایسیل قدیمی در کوههای جنوب کهنوش

ایسیو-  isiv: سیب

ايسيو لتَ – isiv lata : سیب تکه تکه شده که جلوی آفتاب خشک می کنند

ایفتِ نیفت –  ifte nift: افتادن و نیفتادن، ایفتِ نیفت دارَ کنایه از آمدن و نیامدن دارد

ایفتیل دُنَ – iftil dona : سبدی از چوب مروا که با آن آلو جمع می کنند

ایکاسِش- ikâseš : ضمیر اشاره به نزدیک، ببین اینجا است

ایلا-  ilâ: اینطرف

ایلیم- ilima : گره فرش

ایما – â im: ما

ایمُن-  imon: ایمان

ایمُنَلی-  imonali: ایمانعلی، نام مرد

اینا-inâ  : اینها

اینجیل-  injil: انجیل

اينجيلَ – injila : يك زره

اِيوُ – eyvo :‌ ايوان

اَیو- ayv : عیب

ایوارَ – ivâra : غروب، بین عصر و غروب

اِیونِ کِیف –  eyvone keyf: تخت سنگی در کوه مانند ایوان است.

چینی – ĉini : 1-  اینجوری ۲- نوعی ظرف از نجنس چینی شکستنی

اَلوار – alvâr : الوار، چوبها زخیم به اندازه تنه درخت

الهی فر-elâhi far : نام خانواده گی

فرستنده : کرمی – اسد آباد

اولا – ابرلاق نام روستای در همسایگی کهنوش
الکي – بي خودي ودروغ
افته حال – ناتوان ومريض
ايشلا – انشاالله
اريسي – عروسي
اوريت – سوختن بدن که خيلي شديد باشد
اِشتِرو – نام روستاي اشتران
اَحمَخُ : احمد خان، نام مرد
اَلُ- الان وحالا

فرستنده: مهدی فاضلی- همدان

اَزيتِلا – azitela :زودتر از این، از زودتر تا حالا
اِشخاردَن – eshkhardan :چلاندن، گرفتن آب لباس با فشردن آن
اَلاجِوي – alajevi : کج و ماوج، کنایه از زشت و بی ریخت
اَلَق بَلَق – alagh balagh : لق زدن چشم
اِمِو – emeo : آمدو…،شاید
ايسِفَر – i sefar: سفر بعدی، این سفر
اَ ينجُ وُلا – a injovolâ : از اين به بعد

 فرستنده : مسعود کرمی- تهران

اَمَدَرَ – amadara: فکر می کنم، به نظرم می رسد

فرستنده: رضا کرمی

اُخِی نَکِده : از زندگی خیر و خوشی ندیده
اَدورو : از دروغ – دروغ
اِنارِزوکو : دسته جمعی
اُروش : بلغور
اینکاسش : اینجاس
ایرُ : ایران- نامی زنانه
اِشماردَن : شمردن
اِشناختن : شناختن
اِشخاردن : فشار دادن-چلاندن
اَلاجوی : بیخود-زشت
اِسخُ : استخوان
اِسخُ پِلِنگ : پوست و استخوان-استخوانهای ریز

فرستنده: محسن اسدبیگی

انتريك – antrik : تحريك كردن
ايفتيله -iftila  : فيتيله
اَ ازمودره – azemudera :  به نظر ا
اينجااَ – einjaa : این است

گل محمدی: اَ – a : در ابتدای حرف به معنای «از» و در انتهای حرف به معنای « است » به کار می رود

 
فرستنده: دنی از تهران

اوخیش:خنک شدن دل

الی افتویی:آلوی سیاه رنگ

گل محمدی:اوخیش کنایه از اینکه اتفاقی که برایت افتاد حقت بود. دل من از اتفاقی که برایت افتاد خنگ شد.

فرستنده: اسدبیگی  از همدان

اخومبرو = جن – از ما بهتران

خبر مرتبط:

فرهنگ لغت لری کهنوشی، حرف ” آ “